Πρωτόκολλο Φαιάς Σήψης Κάστανου – Νέα ενημέρωση για τους καστανοπαραγωγούς.

Με ιδιαίτερο ενδιαφέρον κοινοποιούμε τη 2η έκδοση του Πρωτοκόλλου αντιμετώπισης της Φαιάς Σήψης του κάστανου, η οποία προέκυψε μετά τις εργασίες και τα συμπεράσματα της συνάντησης του Δικτύου EUROCASTANEA στο Viterbo της Ιταλίας (Ιανουάριος 2026) και την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων. Στην συνάντηση συμμετείχε η κ. Ελένη Τοπαλίδου από το Ινστιτούτο Δασικών Ερευνών.

  Το νέο.... πρωτόκολλο διατηρεί τη βασική φιλοσοφία της πρώτης έκδοσης, ενσωματώνοντας ωστόσο νέα στοιχεία και επιβεβαιώνοντας την αποτελεσματικότητα των πρακτικών που εφαρμόστηκαν από παραγωγούς την προηγούμενη χρονιά.

 Θερμές ευχαριστίες αξίζουν στον κ. Στέφανο Διαμαντή για τη σημαντική του προσφορά, τη μετάφραση, την κοινοποίηση και τη διάθεση αυτού του πολύτιμου υλικού προς τους παραγωγούς και όλους όσοι ασχολούνται με την καλλιέργεια της καστανιάς. Η συμβολή του στην έγκυρη ενημέρωση και διάδοση της γνώσης είναι ιδιαίτερα σημαντική. 

 Τα πρωτόκολλα είναι διαθέσιμα παρακάτω για μελέτη και αξιοποίηση από κάθε ενδιαφερόμενο παραγωγό.

   Ευχόμαστε σε όλους καλή καλλιεργητική περίοδο και μια εξαιρετική παραγωγική χρονιά.

Πρωτόκολλο για τη διαχείριση της «Φαιάς σήψης του κάστανου» που προκαλείται από τον μύκητα Gnomoniopsis castaneae

2^η Έκδοση (Φεβρουάριος 2026)

Συντάχθηκε από τους:  Andrea Vannini, Romina Caccia και Carmen Morales-Rodriguez – DIBAF University of Tuscia (Italy); Ana Sampaio, José Gomes-Laranjo – University of Trás-os-Montes and Alto Douro (Portugal); Paula Rodrigues - Instituto Politécnico Bragança (Portugal); Magalie Léon-Chapoux – Chloris Arbo (France); Sebastien Cavaignac – INVENIO (France); Géraldine Maignien – UICSO (France); Alberto Sola -CESEFOR (Spain), Johannes Schantl - ARGE Zukunft Edelkastanie (Austria) ; Eleni Topalidou – ELGO DIMITRA (Greece).

  Αυτό το Πρωτόκολλο βασίζεται στα αποτελέσματα πειραματικών δοκιμών που πραγματοποιήθηκαν στη Γαλλία, Ιταλία και Πορτογαλία στη διάρκεια των τελευταίων 5 ετών συμπεριλαμβανομένων δοκιμών και εργαστηριακών πειραμάτων του 2025 και που συζητήθηκαν στη συνάντηση του δικτύου EUROCASTANEA στο Viterbo στην Ιταλία, στις 29-30 Ιανουαρίου 2026.  Στη διάρκεια της συνάντησης αποφασίσθηκε να προταθεί η 2^η έκδοση του προηγούμενου Πρωτοκόλλου ώστε να υποστηριχθεί η προσπάθεια του 2026. Τα σκευάσματα και η δοσολογία που αναφέρονται στον Πίνακα είναι αυτά που χρησιμοποιήθηκαν στα πειράματα ή προτάθηκαν μετά τις εργαστηριακές δοκιμές. Τα εμπορικά ονόματα ίσως δεν  υπάρχουν σε όλες τις ενδιαφερόμενες χώρες.  Επομένως όσοι καστανοπαραγωγοί αποφασίσουν να εφαρμόσουν  το Πρωτόκολλο θα πρέπει να επικοινωνήσουν με τους τοπικούς επιστήμονες για να επιβεβαιώσουν τη διαθεσιμότητα και εξουσιοδότηση των συγκεκριμένων σκευασμάτων.  Εάν τα συγκεκριμένα εμπορικά ονόματα δεν μπορεί να βρεθούν τότε οι τεχνικοί μπορεί να υποδείξουν άλλα αντίστοιχα σκευάσματα.

 Ορθές πρακτικές επεμβάσεις στους καστανεώνες

Πριν τη συλλογή

1.     Διατηρείστε τα δένδρα σας σωστά κλαδεμένα και λιπασμένα. Εάν στην περιοχή υπάρχει ακόμη έλκος της καστανιάς που προκαλείται από τον μύκητα Cryphonectria parasitica να κλαδεύετε 7 ημέρες τουλάχιστον μετά από βροχές.

2.      Εφαρμόστε βιολογική καταπολέμηση κατά της σφήκας της καστανιάς όπου προβλέπεται με το παρασιτοειδές Torymus sinensis.

3.     Κατά την εγκατάσταση νέων καστανεώνων  επιλέξτε δροσερές θέσεις καθόσον ο μύκητας G. castaneae  αυξάνει την παθογένειά του από υψηλότερες ανοιξιάτικες και θερινές θερμοκρασίες. Ανεμώδεις περιοχές να αποφεύγονται ιδιαίτερα  όταν δυνατοί άνεμοι επικρατούν την εποχή της ανθοφορίας.

Κ  Κατά τη συλλογή

1.     Επιταχύνετε τη συλλογή. Μην αφήνετε τα κάστανα στο έδαφος ιδιαίτερα κατά τη νύχτα.

2.     Μηχανική συλλογή είναι προτιμότερη γιατί είναι ταχύτερη.

3.     Όπου είναι δυνατόν μηχανική δόνηση των δένδρων επιταχύνει την πτώση και συλλογή των κάστανων.

 Μετά τη συλλογή

1     Απομακρύνετε τους αχινούς πριν πέσουν τα φύλλα. Καύση τους πρέπει να αποφεύγεται και να προτιμώνται άλλες λύσεις.  Αν και ακόμη δεν υπάρχει επιστημονική υποστήριξη, καλή πρακτική θα ήταν ο θρυμματισμός των αχινών και η κομποστοποίησή τους.

2.     Εναλλακτικά μπορείτε να κάνετε εφαρμογή με ουρία για γρήγορη αποσύνθεση κατά την πτώση των αχινών και των φύλλων.

 Ανοιξιάτικη εφαρμογή (κατά τη διάρκεια της ανθοφορίας)

Στάδιο: πλήρης άνθιση (δάση k στην Εικ. 1).

Επιλογή σκευάσματος	Εμπορική ονομασία	Δοσολογία	Τρόπος εφαρμογής
Tebuconazole (25 40g/l of active molecule	Ares 430 SC, TebuStar 45 WSP, Horizon, or	35-40 mL/hl	Ράντισμα φυλλώματος. Επανάληψη μετά από 7-14 ημέρες
Bacillus subtilis strain QST 713	Serenade/Rhapsody ή παρόμοιο	8L/ha in 500-1500 L/ha of water	Ράντισμα φυλλώματος Ραντίστε 4 φορές ανά 5 ημέρες κατά την ανθοφορία
K-phosphonate	Century Pro, Soriale Alexin	4L/ha	Ράντισμα φυλλώματος. Επαναλάβατε 2-3 φορές κατά τη διάρκεια της ανθοφορίας
Βιοδιεγέρτες ή διαφυλλικά λιπάσματα
Soluble Zn (1%), Mn (1%), Mo (0,02%) pH 3,0-3,5	Fungicrops Bio LEA ή παρόμοιο	500-600 g/hl	Ράντισμα φυλλώματος. Επανάληψη μετά από 7-14 ημέρες

 

Σχόλια: Μην συνδυάζετε κανένα από τα σκευάσματα. Επιλέξτε ένα σκεύασμα ανά εφαρμογή  (ή μυκητοκτόνο ή βιοδιεγέρτη). Σχετικά με το Ares 430 SC, δύο εφαρμογές  (ανά 14 ημέρες) κατά την ανθοφορία είναι αρκετές.  Σε κάθε περίπτωση το Tebuconazole  θα έχει αδειοδοτημένη κυκλοφορία στην ΕΕ μέχρι τις 30 Ιουνίου 2026. Βεβαιωθείτε ότι τα εμπορικά ονόματα που αναφέρονται στα σκευάσματα είναι ίδια με εκείνα που χρησιμοποιήθηκαν στα πειράματα. Τελικά, μπορεί οι παραγωγοί να χρησιμοποιήσουν σκευάσματα διαθέσιμα ή αδειοδοτημένα σε κάθε χώρα με διαφορετικά ονόματα μετά από ενημέρωση από τοπικούς επιστήμονες.

ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΑΠΌ ΘΕΡΜΙΚΗ ΚΑΤΑΠΟΝΗΣΗ

Ενδείξεις από διάφορες χώρες αλλά και τα πιο πρόσφατα μοντέλα πρόβλεψης δείχνουν με έμφαση ότι η θερμική καταπόνηση (θερμοκρασίες πάνω από 30°C) αποτελεί ενισχυντικό παράγοντα της φαιάς σήψης.  Γι αυτό, προτείνεται η προστασία των δένδρων από θερμική καταπόνηση ακολουθώντας τις οδηγίες στο παρακάτω Πίνακα. Οι παραγωγοί είναι ελεύθεροι να επιλέξουν τα πιο κατάλληλα εμπορικά προϊόντα.

 

Στάδιο	Χρόνος	Κατηγορία σκευάσματος		Τεχνικές σημειώσεις
Προληπτικά	2-3 ημέρες πριν τον καύσωνα	Osmoprotectants (glycine betaine); Free amino acids Antioxidant biostimulants; Complexed calcium;	Ελατώστε την καταπόνηση. Σταθεροποιείστε τις μεμβράνες. Διατηρείστε τη φωτοσύνθεση.	Επαναλάβατε κάθε 7–10 ημέρες εάν ο καύσωνας επιμένει
Κατά τη διάρκεια θερμικής καταπόνησης  (Προστασία)	Θερμοκρασίες  ≥ 32–34 °C	Ανακλαστικά ορυκτά φίλμ (καολίνης, διαλυτό πυρίτιο)	Ελαττώστε τη θερμοκρασία του φυλλώματος. Βελτιώστε την οσμοτική ανοχή των δένδρων.	Εφαρμόστε ομοιόμορφα. Ραντίστε κατά τις δροσερές ώρες της ημέρας. Επαναλάβατε μετά από βροχή.
ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ (Ισορροπία μεταβολισμού - προαιρετικά)	Κύκλος μέσων θερμοκρασιών εάν διατηρηθούν	Μικροθρεπτικά στοιχεία (Zn, Mn). Ελαφρείς μεταβολικοί διεγέρτες.	Διατηρείστε την ενζυματική δράση.	Αποφύγετε την υπερβολική βλαστική ενίσχυση.
ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ (προαιρετικά)	3–5 ημέρες μετά την πτώση των θερμοκρασιών	Βιοδιεγέρτες που προάγουν την αύξηση. Πεπτίδια/αμινοξέα. χουμικά ή θαλάσσια  εκχυλίσματα.	Αποκαταστείστε την ανάπτυξη και την αφομοίωση άνθρακα.	Αποφύγετε την υπερβολική βλαστική ενίσχυση.
Φύλλωμα και διαχείριση του νερού	Συνέχεια	Ρυθμίστε την άρδευση. Διατηρείστε σταθερή την υγρασία εδάφους.		Αποφύγετε την ισχυρή διακύμανση μεταξύ ξηρασίας και κορεσμού με νερό

 Ορθές πρακτικές στο στάδιο συσκευασίας

1.     Ταχεία εμβάπτιση σε κρύο νερό είναι σημαντική για την απομάκρυνση καρπών και σκουπιδιών που επιπλέουν.

2.     Εφαρμόστε το στάδιο αποστείρωσης σε 50°C για 40-45’.  Να έχετε στον νου σας ότι μετά την εμβάπτιση σε κρύο νερό οι καρποί χρειάζονται κάποιο χρόνο μέχρι να φθάσουν στην αποτελεσματική θερμοκρασία των 50°C. ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ ΧΡΟΝΟΣ  ΩΣΤΕ ΤΑ ΚΑΣΤΑΝΑ ΝΑ ΦΘΑΣΟΥΝ TOΥΣ 50°C ΓΙΑ 40-45’.

3.     Κρυώστε τα κάστανα σε κρύο νερό και στεγνώστε τα με ατμό υπό πίεση.

4.     Μεταφέρατε τα κάστανα αμέσως στη μονάδα μεταποίησης (καλύτερα την ίδια ημέρα) ή εάν αυτό δεν είναι δυνατόν αποθηκεύστε τα κάστανα αμέσως στους  0°C έως  -2°C πριν την αποστολή.  Αποφύγετε την αποθήκευση σε κρύο νερό (curatura).

Τελικές θεωρήσεις και προτάσεις

Αυτό το Πρωτόκολλο σχεδιάστηκε για να υποστηρίξει τους καστανοπαραγωγούς στην προαγωγή και εφαρμογή των καλύτερων πρακτικών για την παραγωγή και εμπορία υψηλής ποιότητας κάστανων. Όλες οι πληροφορίες που παρατίθενται προέρχονται από επιστήμονες και τεχνικούς που έχουν διεξάγει έρευνα και έχουν αναπτύξει και δοκιμάσει στρατηγικές στην καταπολέμηση του παθογόνου μύκητα Gnomoniopsis castaneae. Μελλοντικές  ενημερώσεις, τροποποιήσεις ή αλλαγές μπορεί να γίνουν σε επόμενες εκδόσεις του Πρωτοκόλλου μετά από νέα επιστημονική γνώση, συμβουλές ειδικών ή ρυθμιστικές αλλαγές. Οι συντάκτες προτείνουν τη αποδοχή ορθών πρακτικών μόνον όταν αυτές ευθυγραμμίζονται με τρέχοντες κανονισμούς και δεν είναι δυνατόν να αναλάβουν την ευθύνη εάν οι πληροφορίες εφαρμόζονται λαθεμένα.  Επιπλέον, τα σκευάσματα που αναφέρονται είναι εκείνα που χρησιμοποιήθηκαν στις πειραματικές δοκιμές και ΔΕΝ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΘΕΩΡΟΥΝΤΑΙ ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΑ.  Οι παραγωγοί είναι ελεύθεροι να επιλέξουν εναλλακτικά σκευάσματα ισλοτιμα ή με παρόμοια σύσταση.

Τέλος, στη συνάντηση του δικτύου EUROCASTANEA  στο Porto της Πορτογαλίας στις 24 Ιανουαρίου 2025, συμφωνήθηκε ότι μελλοντικές αλλαγές στο Πρωτόκολλο – όπως τροποποιήσεις στη δοσολογία σκευασμάτων, εισαγωγή άλλων εμπορικών προϊόντων ή αλλαγές σε μετασυλλεκτικές πρακτικές - θα πρέπει να βασίζονται σε ισχυρές επιστημονικές ενδείξεις.

Ένας κοινός πειραματικός σχεδιασμός για τα πειράματα υπαίθρου προτάθηκε. Αυτός ο σχεδιασμός προτάθηκε για να αποτιμήσει την αποτελεσματικότητα των διαφόρων σκευασμάτων και των δοσολογιών σε σύγκριση με τους μάρτυρες. Τουλάχιστον δύο ανεξάρτητες δοκιμές απαιτούνται για την εισαγωγή στο Πρωτόκολλο ενός νέου εμπορικού προϊόντος.  Πειράματα υπαίθρου συνιστάται να εγκαθίστανται  σε περιοχές όπου το Πρωτόκολλο εφαρμόζεται για πρώτη φορά ώστε να αποτελούν και πειράματα επίδειξης στους παραγωγούς.